بررسی سابقه حضور پرتغال و فرانسه در خلیج فارس


سید صالح فتوحیسه‌شنبه 03 اسفند 1400
10,5امتیاز علمی این اثر

مقدمه
استعمار در لغت به معنای آبادکردن سرزمین خالی از سکنه می باشد اما در واقعیت آنچه رخ داداه است غارت منابع سرزمین های مختلف توسط قدرت های بزرگ بوده است. عده ای از متفکران معتقدند استعمار در شکل مرسوم و رایج آن در قرن 16 شکل گرفته است. به عبارتی دیگر با پیشرفت علوم نجوم، ریاضیات و دریانوردی در اروپا و به دنبال آن اختراع ماشین بخار و شکل گیری انقلاب صنعتی، استعمارگری آغاز شد.
قدرت های اروپایی برای گسترش قلمرو خود، به دست آوردن منابع و نیروی کار ارزان برای تولید کالاهای صنعتی اقدام به استعمار جوامع مختلف از جمله جوامع آسیایی و آفریقایی کردند. کشور پرتغال یکی از اولین قدرت های اروپایی استعمارگر می باشد که در استعمارگری سابقه ای قدیمی دارد. کشور فرانسه هم جز کشورهای باسابقه در امر استعمارگری است که سرزمین های زیادی را در آسیا، اروپا و آفریقا مورد استعمار قرار داده است. در این مقاله سابقه استعمارگری کشورهای فرانسه و پرتغال در خلیج فارس مورد بررسی قرار می گیرد


خلیج فارس یکی از مناطق آبی و آبراهه های مهم و استراتژیک در جهان می باشد که در گذشته مورد توجه بسیاری از کشورهای استعمارگر و قدرت های اروپایی بوده است. خلیج فارس بزرگترین پل ارتباطی بین شرق و غرب جهان است و از این رو برای امور تجاری و بازرگانی اهمیت بسیار زیادی دارد. همچنین ناگفته نماند که منطقه خلیج فارس در چهارراه جهان قرار گرفته است و کانون اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا می باشد.
در منطقه استراتژیک خلیج فارس منابع و ذخایر بسیار زیادی از انرژی موجود است. تمام این پتانسیل ها و ظرفیت ها منطقه خلیج فارس را به یک منطقه منحصر به فرد برای قذرت های بزرگ تبدیل کرده است. در گذشته مهم ترین جنبه اهمیت منطقه خلیج فارس، جنبه بازرگانی و تجاری آن بوده است. به گونه ای که خلیج فارس محل اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا و یکی از راه های ارتباطی بسیار مهم با مشرق زمین و بویژه هند بوده است.
کشورهای اروپایی که از دیرباز به دنبال ارتباط تجاری و بازرگانی مستقیم با مشرق زمین بودند، تلاش های بسیار زیادی را انجام دادند تا راه هایی را کشف کنند تا با مشرق زمین ارتباط برقرار کنند. در زمان صفویه و به دنبال تسلط امپراتوری عثمانی بر دریای مدیترانه و دریای سیاه، ارتباط اروپائیان با ایرانیان افزایش یافت زیرا اروپایی ها دیگر نمی توانستند از راه های ارتباطی مدیترانه که تحت تسلط امپراتوری عثمانی بود، استفاده کنند.
به همین دلیل تصمیم گرفتند تا روابط خود را با کشورهای حاشیه خلیج فارس و به خصوص ایران گسترش دهند تا از منطقه خلیج فارس برای نیل به اهداف اقتصادی و تجاری خود استفاده کنند. مهم ترین هدف اروپایی ها از تسلط بر منطقه خلیج فارس، برقراری ارتباط بازرگانی و تجاری یا منطقه شرق و تسلط بر هندوستان، گسترش دین مسیحیت، به دست آوردن منابع وذخایر طبیعی و... بوده است.

حضور پرتغالی در خلیج فارس

پرتغال جزء اولین قدرت های اروپایی در امر استعمارگری می باشد و حضور این کشور در منطقه خلیج فارس به قرن پانزدهم باز می گردد. این کشور اهیمت منطقه خلیج فارس برای امور سیاسی، اقتصادی و بازرگانی را درک کرده بود و درصدد تسلط بر این منطقه بود تا قدرت خود را افزایش داده و ثروت هنگفتی را را بدست آورد.
پرتغالی ها که در زمینه دریانوردی پیشرفت های زیادی بدست آورده بودند در قرن پانزدهم توسط آلبو کرک برای ارتباط بازرگانی با منطقه شرق زمین و همچنین تسلط بر راه های دریایی و ارتباطی و تجاری از غرب تا شرق زمین، استعمار گری خود را در این منطقه آغاز می کنند.
آلبو کرک که بیشترین کشورگشایی ها را برای پرتغال انجام داده بود، در قرن پانزدهم مناطقی دیگر از شرق آفریقا، هند و بخشی از چین را تصرف کرده و سپس تعداد زیادی از راه های ارتباطی در منطقه خلیج فارس و اقیانوس هند را هم تصرف می کند.
امپراتوری عثمانی که در این زمان بر مصر وشام تسلط داشت با پرتغالی ها وارد جنگ شد اما به دلیل دارا بودن نیروی دریایی ضعیف از پرتغال شکست خورد. پرتغالی ها به فرماندهی آلبو کرک مناطق و سواحلی را در دریای عمان و خلیج فارس تصرف کرده و پس از مدتی منطقه استراتژیک و پراهیمت هرمز را نیز تصرف می کنند.
پرتغالی ها با این تصرفات تسلط زیادی بر منطقه خلیج فارس و اقیانوس هند پیدا کرده و منافع سرشاری را از آن خود کردند. بعد از تقربیا 150 سال استعمارگری پرتغال در خلیج فارس و اقیانوس هند، شاه عباس اول به کمک نیروی دریایی انگلیس درسال 1632 نیروی دریایی قدرتمند پرتغال را شکست داده و آنها را از منطقه خلیج فارس خارج می کند.


حضور فرانسه در خلیج فارس

فرانسه یکی از کشورهای پیشرو در عرصه استعمارگری بوده است ودر طول تاریخ کشورهای زیادی را قاره آسیا و آفریقا استعمار کرده است و از منابع آنها در جهت پیشرفت خود استفاده کرده است.

حضور فرانسوی ها در منطقه خلیج فارس به دوران صفویه باز می گردد. فرانسوی ها در آن دوران هیئت های مذهبی را برای تبلیغات مذهبی به ایران می فرستادند که هدف اصلی این هیئت های مذهبی علاوه بر تبلیغات، اهداف بازرگانی و سیاسی بود. بتدریج فرانسوی ها با حضور گسترده در ایران توانستند امتیاز تجارت آزاد با ایران را از طریق منطقه خلیج فارس بدست آورند.

پس از شکل گیری کمپانی هند شرقی در این منطقه، فرانسوی ها تصمیم گرفتند تا پایگاه های تجاری و بازرگانی خود را در منطقه خلیج فارس ایجاد کنند. در زمان ایجاد پایگاه فرانسوی ها در منطقه بندرعباس، قدرت هلندی ها در این منطقه رو به افول نهاد و این کشور به حضور استعماری خود در خلیج فارس پایان داد. بدین ترتیب فرانسه به یک رقیب جدی برای انگلیس تبدیل شد.

با وقوع انقلاب کبیر فرانسه و تحولات ناشی از آن و با روی کار آمدن ناپلئون، فرانسه قدرت تازه ای یافت و برای رقابت با انگلیس تصمیم گرفته بود تا مستمعرات آن را هدف قرار دهد. در این زمان بود که حضور فرانسوی ها در خلیج فارس اوج گرفت.

از آنجایی که هند بزرگترین مستعمره انگلیس بود و فرانسوی ها هم به دنبال تسلط بر هند بودند، حضور و فعالیت های خود را در منطقه خلیج فارس و حواشی آن افزایش دادند زیرا خلیج فارس دروازه دسترسی به هند بود. رقابت بین انگلیس و فرانسه در منطقه نهایتا به سود انگلیس پایان یافت و فرانسوی ها هم بعد از پرتغالی ها و هلندی ها این منطقه را ترک کردند و تنها انگلیس بر سلطه خود بر این منطقه ادامه داد.

نتیجه گیری

خلیج فارس یکی از مناطق آبی مهم و استراتژیک در جغرافیای جهان محسوب می شود که در گذشته مورد توجه قدرت های بزرگ بوده و امروزه هم مورد توجه قدرت های جهانی و منطقه ای می باشد.

دلیل این اهمیت وجود منابع سرشار انرژی، محل اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا و پل ارتباطی میان شرق و غرب جهان است. اهمیت خلیج فارس باعث شده تا کشورهای حاشیه آن از جمله ایران در مناسبات سیاسی و اقتصادی بسیار مورد توجه قدرت های بزرگ قرار بگیرند.

منابع

چگونگی ظهور و سقوط کشورهای پرتغال، هلند، انگلیس و فرانسه در خلیج فارس، مرضیه بیگی زاده، دکتر حمید بصیرت منش


این نوشته را به اشتراک بذارید :
کپی کردن لینک

گفتگو راه تعامل

اگر در مورد این نوشته سوالاتی دارید و یا اینکه فکر میکنید اشکالاتی دارد ، بهترین راه گفتگو مستقیم با نویسنده و سایر کاربران است

← حساب کاربری خود را ایجاد کرده و گفتگو را شروع کنید