Ghadr , قدر , وبسایت علمی و فرهنگی قدر

توحید عملی چیست ؟ انوع و مراتب توحید - مثال توحید عملی


سعید بهرامیپنج‌شنبه 30 بهمن 1399

. توحید و جایگاه آن در اسلام

توحید به معنای یگانگی و یکتا بودن است . و در اصلاح دینی به معنای یگانگی و یکتا بودن خدوند است و در قرآن کریم صراحتا آمده  است : «قل هو الله احد».

توحید یکی از مسائل بسیار مهم در اسلام است و از آن به پایه و اساس ، تعبیر میشود. و در واقع بر هر فرد مسلمان است که با این اصل دینی آشنا شود  ، و بر شناخت دقیق و عمل به آن مداومت داشته باشد.

در اهمیت، مقوله توحید همین بس است که پیامبر اکرم(صل الله علیه و آله) می فرماید: «التوحید نصف الدین». همچنین اصول دینی باید با پذیرش عقلی همراه باشند و نمی شود آنها را از روی تقیلد و جهل پذیرفت.

. مراتب و انوع توحید

توحید یعنی یگانگی خداوند و این یکتایی از جنبه ها منظر های مختلف است . که میتوان به برخی از آنها اشاره کرد :

 - توحید ذاتی : یعنی نفی شریک ، جز و شبیه از خداوند ، بدین معنی که خداوند هیچ شریک و شبه ای ندارد و دارای اجزا و مرکب نیست.

- توحید صفاتی : بدین معناست که همه صفات خداوند تعالی عین ذات اوست و از ذات او جدا نیست و به عبارت دیگر ذات او عین صفات و صفات او عین ذات اوست.

- توحید افعالی : یعنی همه افعال تمام مخلوقات به اراده مشیت الهی برمیگردد و همانطور که وجود مخلوقات در گرو خداوند است ، افعال آنها نیز به همین صورت است.

- توحید عبادی: یعنی هیچ موجودی شایسته عبادت و پرستش نیست جز خداوند متعال ، و این نوع توحید بعد از توحید ذات و صفات بوجود می آید.

و هر یک از انواع توحید باید با علم و تحقیق پذیرفته شوند و ما الان در مقام بیان دلائل نیستیم.

. توحید عملی و نظری

تقسیم دیگری نیز برای توحید وجود دارد و آن تقسیم به توحید عملی و نظری است .

- توحید نظری در واقع مربوط به عالم شناخت و اندیشه است ، یعنی علم و فهم یگانگی خداوند . در توحید نظری باید دلائل توحید بررسی و تحلیل شود تا انسان به نتیجه ای منطقی و علمی برسد.

- توحید عملی بعد از توحید نظری مطرح میشود و بدین معناست که عمل و رفتار انسان ، توحیدی شود و انسان تحت لوای اصل توحید عمل و رفتار کند .

به عبارت دیگر، توحید نظری یعنی شناخت یگانه بودن خداوند و توحید عملی یعنی توحیدی و یگانه شدن انسان.

و در توحید عملی انسان باید، هر کدام از رفتار های خود را با شاخص توحید بنگرد تا درستی یا نادرستی آنرا تشخیص دهد.

. بالاترین مرتبه توحید . توحید عملی یا نظری ؟

توحید نظری از مقوله شناخت است و این شناختها فوق العاده لازم و ضروری است و هیچ گاه نباید گفت که این مرحله ، یک مرحله ذهنی است و ضرورتی ندارد؛ بلکه اسلام ، شناخت به صورت مستقل، اصالت دارد و تا این مرحله نباشد انسان اصلا در عمل پیش نخواهد رفت .

اما آیا این مرحله کفایت میکند ؟ یعنی اگر انسان فقط مسائل و دلائل توحید را بشناسد کفایت میکند و موحد است ؟ خیر بلکه این شناختن و فهمیدن مقدمه است. یعنی شناختن و فهمیدن توحید ، قدم اول است . و بعد از این قدم ، باید مرحله دوم و قدم دوم اجرا شود یعنی توحیدی که انسان آنرا فهمیده است باید به مرحله عمل برسد .

و به قول شهید مطهری: آنگاه که میگوییم «ایاک نعبد» ، توحید عملی را آغاز میکنیم. میخواهیم اظهار یگانه شدن کنیم. و توحید عملی همان است که در اصطلاح علمای اسلامی «توحید در عبادت » خوانده میشود.

به طور خلاصه در اسلام، کافی نیست که مسامان تنها در مرحله فکر و اندیشه موحد باشد و خدا را در ذات و یگانگی صفات و افعال، یکتا بداند و بشناسد و درک کند. به طوری که بتواند شش ماه در مورد یگانگی خداوند سخن بگوید.

اینچنین شخصی نیمی از توحید را دارد و نیم دیگر آن ، عمل توحیدی و توحیدی عمل کردن است، پس زمانی که خدا را با تمام اوصاف شناخت و در اطاعت و تسلیم نیز یگانه بود، میتوان گفت موحد است.

با توضیحات بالا متوجه میشویم که بالاترین مرتبه توحید ، آن است که انسان هم توحید نظری کاملی داشته باشد و از روی دلیل و برهان، توحید را بپذیرد. و هم از لحاظ عملی، کاملا توحیدی عمل کند. و در توکل و آرامش او بتوان توحید را نظاره کرد.

. چقدر توحید عملی داریم؟

در واقع مقدار توحید عملی هر فرد به کیفیت توحید نظری او برمیگردد . هر چقدر اعتقاد فرد راسخ تر و محکم تر باشد ، توحید عملی او نیز متفاوت است . ممکن است اعتقاد فردی آنقدر قوی باشد که در تمام اقوال و افعال او ریشه دوانده باشد . و حتی بتوان تک تک رفتار و گفتار او را با اصل اعتقادی مطابقت داد . برخی افراد نیز اعتقادی سطحی دارند که نتیجه اعتقادشان را فقط میتوان  در گفتار آن ها دید و فقط میتوانند درباره آن سخن بگویند ، اما رفتار و اعمالشان هیچگاه طبق آن اصل نیست.

پس باید به عمق وجود خود بنگریم تا بفهمیم ریشه های اعتقادی ما کجا قرار دارند ، آیا به عمل ما رسیده اند یا خیر ؟ 

فرض کنید، فردی ، یقین صدرصد دارد که در سوراخی ماری وجود دارد . و برای این فرد هیچ شکی وجو ندارد که اگر نزدیک آن سوراخ شود، مار او را نیش زده و می میرد . در این هنگام این فرد، هیچگاه به آن سوراخ نزدیک نمیشود زیرا اعتقاد او آنقدر قوی است که در عملش ریشه دوانده ، و هیچ یک از اعضا و جوارحش ، اجازه جلو رفتن به او نمیدهند . مگر اینکه او از لحاظ عقلی مشکل داشته باشد.

پس در مرحله اول روی اعتقاد و یقین خود کار کنید و همیشه در تلاش باشید با براهین عقلی و نقلی و کمک خواستن از خداوند متعال، یقین خود را زیاد کرده و پایه های آنرا تقویت کنید .

البته همیشه باید در مقام عمل نیز باشید زیرا ما در هر مرحله ای از اعتقاد که باشیم باید به آن عمل کنیم.

. حضرت ابراهیم (علیهم السلام)  و توحید عملی .

بهترین و بالاترین میزان توحید عملی را میتوان در الگو های الهی و پیامبران (علیهم السلام) دید . ایشان بعنوان برترین مخلوق در جهان هستی می زیستند و طبیعتا باید بالاترین درجه توحید را دارا می بودند.

یکی از نمونه های بازر و بسیار مبرهن ، داستان ذبح حضرت اسماعیل توسط حضرت ابراهیم (علیهم السلام) است.

حضرت ابراهیم (علیهم السلام) خود را در برابر آزمایش الهی دید و توانست از این آزمون الهی سربلند بیرون آید و این سربلند به میزان توحید عملی آن حضرت برمیگردد ، و متوجه رسوخ ایمان در وجود خصرت ابراهیم (علیهم السلام) میشویم. اگر ما خود را در این گونه آزمایش ها ببینم و عمیقا در آنها تفکر کنیم ، متوجه میشویم که چه رفتاری نسبت به آنها داریم.

در واقع هر چه انسان به خداوند ایمان بیشتری داشته باشد ، در عمل بیشتر مطیع اوامر الهی است . 

. در نهایت ما تلاش کردیم مفهوم توحید را بیان کنیم و اهمیت توحید نظری و عملی را بیان کنیم و مهم ترین عامل در توحید عملی را بیان کنیم و یک مثال بسیار واضح از میزان توحید عملی و بندگی حضرت ابراهیم (علیه السلام) زدیم و دانستیم که افق ایمان خود را باید بی نهایت ببینیم و در این راه از هیج تلاشی دریغ نکینم.​

گفتگو راه تعامل

اگر در مورد این نوشته سوالاتی دارید و یا اینکه فکر میکنید اشکالاتی دارد ، بهترین راه گفتگو مستقیم با نویسنده و سایر کاربران است

← برای شروع کافیست گفتگو را شروع کنید