ریشه یابی جنگ در هارتلند


سید صالح فتوحیجمعه 07 مرداد 1401
10,5.6امتیاز علمی این اثر

جنگ پدیده ای منفی است که اکثر متفکران، مکاتب فکری و ادیان الهی نظری منفی و سلبی نسب به آن دارند، اما با این حال همچنان جنگ در قرن بیست و یکم هم ادامه دارد و جنگ های مخربی حادث می شود.

 یکی از این جنگ ها، جنگ بین روسیه و اوکراین است که طبق مدل ژئوپلتیکی هارتلند هر دوی این کشورها واقع در منطقه هارتلند هستند از این سو می توان این جنگ را جنگ در هارتلند نامید.
جنگی که یکی از دلایل شروع آن زیاده روی ناتو و آمریکا و نزدیکی بیش از حد به روسیه می باشد و این مسئله بهانه ای شد بریا اینکه روسیه از طریق این جنگ، قدرت خود را به غرب دیکته کرده و بتواند بر منطقه شرق اروپا اعمال نفوذ کرده و از این طریق بتواند به آب های آزاد از جمله دریای سیاه پیدا کرده و قدرت دریایی خود را در عرصه نظامی و تجاری افزایش بدهد.

مقدمه
جنگ پدیده ای مخرب و ویرانگر است که مورد نکوهش بسیاری از متفکران، ادیان الهی و مکاتب فکری قرار گرفته است. پدیده ای که قدمت آن بسیار طولانی است و در همه دوران های تاریخی وجود داشته و دارد. دلایل شکل گیری جنگ ها شامل طیف وسیعی از دلایل جغرافیایی، اقتصادی، ایدئولوژیکی و ... می باشد، اما آنچه که مسلم است این است که جنگ برای کلیت نظام بین الملل و جامعه بشری، عواقب زیانباری دارد.
از این رو بعد از جنگ جهانی دوم و با توجه به اهمیت صلح جهانی، سعی شده است تا با ایجاد سازمان ها و نهادهای بین المللی از وقوع جنگ های ویرانگر جلوگیری شود، تا صلح و امنیت در سطح جهان تامین شود. با این حال و همچنان در قرن بیست و یکم علی رغم وجود سازمان ها، عهدنامه ها ، پیمان ها و .... شاهد جنگ های مخرب در اکثر نقاط جهان هستیم که آرامش و امیت جهانی را متزلزل می کند.
یکی از این جنگ ها، جنگ میان روسیه و اوکراین است که به دلایل سیاسی، ایدئولوژیکی و ... رخ داده است و احتمالا تاثیرات فراوانی بر نظام بین الملل بر جای خواهد گذاشت. این مقاله در صدد آن است تا کمی با بررسی این جنگ از دلایل آن ریشه یابی کند.

هارتلند
مدل ژئوپلتیکی سر هافورد مکیندر جغرافی دان انگلیسی به هارتلند یا قلب زمین معروف است، که این منطقه در قسمتی از اوراسیا واقع شده است. طبق این مدل فدراسیون روسیه حاکم و مسلط بر بخش اعظمی از هارتلند است که یک قدرت سرزمینی بزرگ محسوب می شود. با توجه با اینکه کشور اوکراین یکی از همسایه های غربی فدراسیون روسیه هم در هارتلند واقع شده است، می توان گفت: جنگ میان این دو کشور، جنگ در هارتلند است.
طبق مدل ژئوپلتیکی هارتلند در اطراف این منطقه یک ناحیه هلالی شکل وجود دارد که هارتلند را از آب های آزاد جدا می کند که به این منطقه هلالی شکل، ریم لند هم گفته می شود و طیف وسیعی از کشورهای اروپائی، خاورمیانه، شرق و جنوب شرق آسیا در این منطقه قرار گرفته اند.
کشور اوکراین تا حد زیادی محل تماس بخشی از هارتلند با بخشی از ریم لند است. ریم لند یک منطقه طلایی برای دستیابی به آب های آزاد می باشد که همواره مورد توجه قدرت دریایی و به خصوص قدرت سرزمینی بوده است. در جنگ سرد هم ریم لند جایگاه برجسته ای در نقشه های استراتژیک آمریکا جهت مقابله با شوروی داشته است.
ریشه یابی
موقعیت ژئوپلتیکی فدراسیون روسیه به گونه ای است که از لحاظ دسترسی به آبه های آزاد با مشکلات زیادی مواجهه است و همین مسئله باعث شده است تا این کشور توجه خاصی به بخش هایی از ریم اند به خصوص شرق اروپا و خاورمیانه داشته باشد از این طریق به آب های آزاد دست پیدا کرده و کشتیراینی تجاری و نظامی خود را گسترش دهد.
در گذشته هم اتحاد جماهیر شوروی و قبل زا آن هم روسیه تزاری با این مشکل روبرو بودند و همواره به دنبال دستیابی به آبه های آزاد بودند تا قدرت خود را افزایش داده و اهداف خود را محقق سازند. درباره وقوع جنگ میان روسیه و اوکراین دلایل متعددی وجود دارد اما یکی از این دلایل، پیشروی نیروهای ناتو به سمت اروپای شرقی و احساس خطر روسیه از این مسئله می باشد.
پیمان نظامی و امنیتی ناتو پیمانی بین کشورهای حوزه اروپای غربی و آمریکا بعلاوه کانادا بود که در دوران جنگ سرد برای مقابله با سیاست های توسعه طلبانه شوروی و جلوگیری از نفوذ کمونیسم شکل گرفت.

 بعد از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد، نه تنها این پیمان از بین نرفت، بلکه گسترش یافت و تعداد اعضای آن بیشتر شد. تعدادی از کشورهای اروپای شرقی که سابقا عضو بلوک شرق و پیمان ورشو بودند به پیمان ناتو پیوستند تا امنیت خود را از این طریق تامین کنند.
البته هنوز کشورهایی هستند که سابقا در بلوک شرق قرار داشته و همجنان تخت نفوذ روسیه قرار دارند و از پیوستن به این پیمان خودداری کرده اند. اوکراین یکی از هسایه های غربی روسیه است که چندی پیش از وقوع جنگ، رابطه دوستانه خود را با غرب و آمریکا گسترش داد و در راستای تامین امنیت خود سعی کرد تا به عضویت در پیمان ناتو در بیاید. در این راستا اوکراینی ها چندین سال پیش با تعطیل کردن زرادخانه های خود و انتقال تسلیحات نظامی  هسته ای خود زمینه سازی لازم را انجام دادند تا حسن نیت خود را به غرب و آمریکا نشان دهند تا عضویتشان در ناتو تسهیل شود.
این مسئله اما برای روسیه خطری جدی و بزرگ محسوب می شد. گسترش ناتو در مناطقی ار اروپای شرقی، ایجاد پایگاه های نظامی و استقرار موشک های بالستیک میان برد در برخی از این کشورها مثل رومانی چندی پیش حساسیت روس ها را افزایش داده بود و این بار ادعای اوکراین برای پیوستن به ناتو، آتش این حساسیت و خطر را بیشتر کرد. 

فدراسیون روسیه که به دنبال تحقق سیاست های فرامرزی خود در منطقه آسیا و اروپا است، سعی دارد تا در منطقه اروپای شرقی که سابقا در بلوک شرق قرار داشته اعمال نفوذ داشته باشد و یک منطقه امن را برای خود ایجاد کند.
در این راستا این بار روسیه در مقابل ادعای اوکراین و غربی ها واکنش تندی را نشان داد و حدود سه ماه پیش به اوکراین حمله کرد تا تهدیدات غرب و آمریکا را رفع کرده و مانع از پیشروی بیش ار حد نیروی های ناتو شود.
تمام این موارد بعلاوه تعطیلی زرادخانه های هسته ای در اوکراین و کاهش توان نظامی این کشور سبب شد تا روسیه با اطمینان بیشتری به اوکراین حمله نظامی بکند و سعی داشت تا با تصرف نقاط حساس و کلیدی اوکراین در چند هفته جنگ را به نفع خود پایان دهد.

 اکنون حدود سه ماه از شروع جنگ در هارتلند می گذرد و علی زغم مذاکرات متعدد برای ایجاد صلح هنوز آینده روشنی برای این جنگ قابل تصور نیست. از یک سو روسیه و پوتین مجدانه بر مواضع خود اسرار می ورزند و سعی در عقب نشینی ندارند و می خواهند با زیاده خواهی ناتو و غرب مقابله کنند. از سوی دیگر اوکراین دلگرم به حمایت های جبهه غرب قصد کوتاهی در مقابل روسیه را ندارد و در صدد این است که خود را از زیر چتر اعمال نفوذ روسیه خارج کند.

نتیجه گیری
جنگ میان روسیه و اوکراین علی رغم تصورات کشور روسیه و سایر کشورها چند روزه یا چند هفته ای به پایان نرسید و اکنون چندین ماه از آن می گذرد و به یک جنگ فرسایشی تبدیل شده است. جنگی که شروع آن به دلیل تحرکات بیش از اندازه ناتو و فعالیت های آن جهت گسترش خود بوده که باعث نگرانی فدراسیون روسیه شده است. در مقابل روسیه به منظور ایجاد یک منطقه امن برای خود این بار در پاسخ به تحرکات ناتو با اوکراین وارد جنگ شد تا با پیروزی در این جنگ هم قدرت خود را افزایش داده و هم پاسخ محکمی به جبهه غرب بدهد. 
از طرفی دیگر روسیه با پیروزی در جنگ اوکراین به دنبال این است تا بر مناطقی از ریم لند تسلط پیدا کرده و از این طریق دسترسی خود را به آب های آزاد به خصوص دریای سیاه را افزایش داده و خود را در حد یک قدرت دریایی در عرصه بین المللی مطرح بکند. به حال این جنگ و نتیجه آن احتمالا نظم بین الملل و مسائل آن را دستخوش تغییرات زیادی می کند.

منابع
مسائل نظامی و استراتژیک معاصر، محمدرضا حاتمی و حامد روشن چشم، دانشگاه پیام نور تهران
آغاز و پایان جنگ اوکراین حول محور دریای سیاه، محمد مهدی مظاهری، پایگاه مطالعات سیاسی و بین المللی
منبع اینترنتی

این نوشته را به اشتراک بذارید :
کپی کردن لینک

گفتگو راه تعامل

اگر در مورد این نوشته سوالاتی دارید و یا اینکه فکر میکنید اشکالاتی دارد ، بهترین راه گفتگو مستقیم با نویسنده و سایر کاربران است

← حساب کاربری خود را ایجاد کرده و گفتگو را شروع کنید